Eski Telefonlarınız Yılda 1 Milyar Avroluk Kaybın Sebebi

Eski telefonlar ve elektronik cihazlar evlerde beklemeye devam ederken, Türkiye her yıl yaklaşık 1 milyar avroluk kaynağı ekonomiye kazandıramıyor.

1 Milyon Telefondan 35 Kilo Altın Çıkıyor

İTÜ Sıfır Atık Enstitüsü Müdürü Doç. Dr. Börte Köse Mutlu, elektronik atıkların geri dönüşüme kazandırılmamasının ciddi bir ekonomik kayba yol açtığını vurguladı. Mutlu, elektronik cihazlarda altın, gümüş, bakır, paladyum ve nikel gibi değerli metallerin bulunduğunu hatırlatarak bu metallerin geri dönüşüm süreciyle ülke ekonomisine kazandırılabildiğini belirtti. "Telefonun markası, modeli, üretim yılının değişmesi fark ediyor ama bir telefondan 25-35 miligram altın çıkarılıyor. Daha büyük, gözle görülür şekilde ifade etmek istersek, 1 milyon telefon toparladık, onların içinden de ortalama 35 kilo kadar altın çıkartılıyor" dedi. Yıllık atık üretiminin büyük bölümünün ekonomiye dönemediğini ifade eden Mutlu, toplama ve ayrıştırma süreçlerindeki başarı oranının artırılması gerektiğini söyledi.

Elektronik Atık Geri Dönüşümü 4 Adımda Gerçekleşiyor

Mutlu, geri dönüşüm sürecinin sanıldığı kadar basit olmadığını anlattı: "Birden bir altını elle çektiğimiz gibi bir süreç değil. Çok karmaşık yapılar." Tek bir telefonun geri kazanımı için bile dört ayrı adım uygulandığını belirten Mutlu, bu adımların en kritik olanının atıkları toplayıp sınıflandırmak olduğunu vurguladı. Vatandaşların lisanslı kuruluşlardaki teslim istasyonlarını kullanabileceğini hatırlatan Mutlu, bireysel geri dönüşüm girişimlerinin tehlikeli kimyasallar ve zararlı gaz-sıvı atıklar nedeniyle ciddi kaza ve sağlık riskleri taşıdığını uyardı.

Dünya genelinde elektronik atığın yalnızca yüzde 20'sinin dönüştürüldüğünü aktaran Mutlu, Türkiye'de bu oranın çok daha düşük kaldığına dikkat çekti. "Halkımızı bilinçlendirmek ve devletin ve özel kuruluşların teşvik sistemleri ile e-atıkları sistematik bir şekilde toplamak mümkün ve bunu çok yakında tamamen yaygınlaştırmış olacağız" diye konuştu. E-atık toplandığında ve şehir madenciliği yapıldığında ülkenin yaklaşık 1 milyar avroluk gelir elde edeceğini söyleyen Mutlu, bu rakamın yazın Türkiye'ye gelen 1 milyon turistin ekonomiye katkısına denk olduğunu vurguladı.

Evlerdeki Atıklar "İkinci Ham Madde" Olabilir

Okan Üniversitesi'nden Enerji Mühendisi Dr. Sevil Alp, Türkiye'deki 1 milyon ton elektronik atığın büyük bölümünün kayıt dışı kaldığını ve dönüştürülemediğini belirtti. "'Tek bir telefonun ne değeri olabilir ki' diye düşünüyorlar ama topluca, tonlarca düşündüğümüzde çok büyük bir ekonomik değerdir bu" dedi. Bu metallerin savunma sanayii ve ileri teknoloji alanlarında kullanıldığını hatırlatan Alp, evlerde bekleyen cihazların aslında bir "ikinci ham madde" kaynağına dönüştüğünü, ancak kullanılmadıkça ekonomiye hiçbir katkı sağlamadığını vurguladı.

1 Ton Hurda Telefondan 300 Gram Altın Elde Ediliyor

Akademi Çevre Entegre Atık Yönetimi'nde tesis müdürü olarak görev yapan Zekican Gündüz, değerli metallerin elektronik kartlarda, işlemcilerde ve harddisklerde yoğunlaştığını belirtti. Gündüz, dönüşüm sürecini şöyle anlattı: "Atıklar geldikten sonra sınıflarına göre ayrıştırılıyor. Sonra bu kartların üzerindeki plastik parçalar ayrıştırılır, ardından da rafineriye gider. Rafineride, fiziksel ön kırma işleminden sonra ocaklarda eritme yapılır." 1 ton elektronik kartın eritilmesiyle yaklaşık 300 kilo metal elde edildiğini, kimyasal işlemler sonucunda altın ve gümüşün ayrıştırıldığını açıklayan Gündüz, bu ürünlerin sanayiye sevk edildiğini aktardı.

Gündüz, Türkiye'de yaklaşık 1 milyon ton elektronik atık bulunduğu tahmin edilirken geçen yıl toplanan miktarın yalnızca 56 bin tonda kaldığını açıkladı. Kişisel veri kaygısı ya da "tekrar lazım olur" düşüncesiyle cihazların evde tutulmasını "yapılan en büyük hata" olarak nitelendiren Gündüz, yazılım güncellemeleri gibi nedenlerle bu cihazların kullanılamaz hale geldiğini hatırlattı. "1 ton hurda cep telefonunu dönüştürdüğümüzde yaklaşık 300 gram altın elde ediyoruz. Maden ocağında 1 ton toprağı işlediğinizde sadece birkaç gram altın elde edebiliyorsunuz" diyerek yaptıkları işi "yer üstü madenciliği" olarak tanımladı.