Hürmüz Krizi Gübre Fiyatlarını Yüzde 40 Artırdı Çiftçiler Zorda
Orta Doğu'da patlak veren savaş, küresel tarımı derinden sarstı. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla motorin ve gübre fiyatları yalnızca bir ayda yüzde 40'ı aştı; Türkiye'de çiftçiler hububat gübreleme ve ilkbahar ekimi döneminde artan maliyetlerle baş başa kaldı. Uzmanlar, acil destek gelmezse ürün deseninin değişebileceği uyarısında bulunuyor.
Savaşın gölgesinde çiftçiler: Mazot ve gübre fiyatları bir ayda yüzde 40'ı aştı, üreticiler zor günler geçiriyor.
Savaş tarım maliyetlerini ikiye katladı
28 Şubat 2026'da ABD ve İsrail'in İran'a başlattığı hava saldırıları ve ardından İran'ın bölgedeki ABD üslerini ile İsrail'i balistik füzelerle hedef almasıyla bölgesel bir savaş patlak verdi. Petrol ve gübre üretiminin kalbi sayılan Orta Doğu'daki bu çatışma, küresel tarımı derinden sarstı. Son 25 günde üretim maliyetleri ülkelere göre yüzde 40 ile yüzde 100 arasında fırladı.
Savaşın en sert darbesi İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatmasıyla geldi. Deniz yoluyla taşınan petrolün yüzde 25'inin geçtiği bu boğazdaki tıkanma, dünyada enerji darboğazını beraberinde getirdi ve motorin fiyatlarını katlayarak çiftçinin sırtına yükledi. Körfez bölgesi yılda yaklaşık 16 milyon ton gübre üretirken, Hürmüz'deki gemi trafiğinin durma noktasına gelmesi küresel nitratlı gübre arzının yüzde 38'ini, fosfatlı gübre arzının ise yüzde 20'sini sekteye uğrattı.
Üre fiyatı yüzde 50 arttı, amonyumda da sert yükseliş var
27 Şubat'ta ton başına 482,50 dolar olan üre fiyatı, mart ortası itibarıyla yaklaşık yüzde 50 artarak 720 dolara ulaştı; yakın vadede 780 doları zorlayacağı görülüyor. Aynı dönemde Orta Doğu çıkışlı amonyak fiyatları da yüzde 24 yükselerek 600 dolar sınırına dayandı.
Türkiye'de çiftçi kritik dönemde sıkışıp kaldı
Türkiye'de motorin fiyatı ocakta 53-58 lira bandındayken 78 liraya çıktı; henüz bir ay dolmadan üreticide yalnızca mazot kaynaklı maliyet farkı yüzde 40'ı geçti. Hububat gübreleme döneminde üre gübre ton fiyatı 25 bin liradan 35 bin liraya fırlarken, ilkbahar ekimi için kullanılan fosfor ağırlıklı taban gübre kilo fiyatı 34 liradan 44 liraya yükseldi. Gübrede arz sıkıntısı olmadığı, ancak fiyat artışlarının üreticiye yansıtıldığı belirtiliyor.
Türkiye kimyevi gübre üretiminde yüzde 90'ın üzerinde dışa bağımlı. Her yıl ortalama 1 milyar dolar gübre veya gübre maddesi ithal eden ülke, savaşla birlikte bu faturanın ikiye hatta üçe katlanmasıyla yüz yüze.
Uzmanlar: Destek gelmezse ürün deseni değişir
Tarım Yazarı Ali Ekber Yıldırım, çiftçilerin durumunu şöyle aktardı: "75-80 liraya mazot alıp, onun üzerine 35-40 bin liraya da gübre alırsak tonunu, nasıl üretim yapacağız?" Yıldırım'a göre temel destek olan planlı üretim desteği mutlaka güncellenmeli, bu dönem için üreticiye ilave destekler de verilmeli. "Aslında verilecek destek çiftçiye değil, aynı zamanda tüketiciye ve ülkeye de verilmiş olacak" dedi.
Prof. Dr. Süleyman Soylu da çiftçinin endişesini dile getirdi: "Fiyat bugünden yarına değişiyor. Hububat için gübre zamanı, diğer yandan ilkbahar ekimleri için toprak hazırlanacak, mayıs sonunda hasat başlayacak." Soylu, yakın zamanda bir destek modeli oluşturulmazsa ya da ürün alım fiyatlarının maliyetleri karşılayacak düzeye çıkarılacağı açıklanmazsa ürün deseninin değişebileceğini vurguladı: "Daha az maliyeti olan ürün ekimi artar."
Dünyada acil destek paketleri devreye giriyor
İspanya hükümeti tarımda acil destek paketini gündeme aldı; tarımsal amaçlı mazotta ek indirim uygulanacak, gübre için ek bütçe onaylandı. Amerika Çiftçiler Birliği Federasyonu, Başkan Donald Trump'a mektup göndererek gübre desteği istedi ve üre fiyatının ton başına 140 dolar arttığına dikkat çekti. İtalya da mevcut maliyet artışlarını esas alarak çiftçilere ek destek açıklamaya hazırlanıyor.
Türkiye'de de üreticiler ve uzmanlar, sürdürülebilir üretim için ek desteklerin ya da ürün alım fiyatlarının bir an önce güncellenmesini bekliyor.
